Δρ. Δημήτρης ΗλιόπουλοςΕιδικός Παθολόγος - ΔιαβητολόγοςΔιδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης

Με ποιον τρόπο τίθεται σωστά η διάγνωση της υπέρτασης;

Η μέτρηση γίνεται με ηλεκτρονικό πιεσόμετρο στο σπίτι, στο μπράτσο και όχι στον καρπό. Πρέπει να αποφεύγεται ο καφές και το κάπνισμα πριν τη μέτρηση, ο ασθενής να κάθεται ήρεμος για 5-10 λεπτά, το χέρι να βρίσκεται στο ύψος της καρδιάς και η περιχειρίδα να έχει το σωστό μέγεθος. Λαμβάνονται τρεις μετρήσεις με διαφορά δύο λεπτών μεταξύ τους και υπολογίζεται ο μέσος όρος.

Η διάγνωση δεν τίθεται ποτέ με μία μεμονωμένη μέτρηση, αλλά απαιτεί εβδομαδιαία καταγραφή πρωί και απόγευμα. Σε περίπτωση υπερτασικής κρίσης, με συστολική πίεση άνω των 210 mmHg ή διαστολική άνω των 120 mmHg, χρειάζεται άμεση θεραπεία. Χρειάζεται επίσης προσοχή στο φαινόμενο της «λευκής μπλούζας», όπου το άγχος της επίσκεψης στο ιατρείο ανεβάζει τεχνητά την πίεση — το Holter πιέσεως 24ώρου βοηθά να ξεκαθαριστεί αν πρόκειται πράγματι για υπέρταση.

Μετά τη διάγνωση ακολουθεί έλεγχος που περιλαμβάνει κλινική εξέταση, ηλεκτροκαρδιογράφημα 12 απαγωγών, triplex καρδιάς και καρωτίδων, εξετάσεις αίματος και ούρων για νεφρική βλάβη, υπερλιπιδαιμία και διαβήτη, καθώς και βυθοσκόπηση από οφθαλμίατρο. Αν υπάρχει υποψία δευτεροπαθούς υπέρτασης, ακολουθεί περαιτέρω εξειδικευμένος έλεγχος.

Ποια είναι τα συμπτώματα της υπέρτασης; Υπάρχουν πάντα;

Η υπέρταση είναι συνήθως ασυμπτωματική νόσος και διαγιγνώσκεται τυχαία. Ο πονοκέφαλος, η ζάλη και οι εμβοές που συχνά αποδίδονται στην υπέρταση οφείλονται στην πραγματικότητα κυρίως σε άγχος, καθώς η συσχέτισή τους με την ίδια την υπέρταση είναι ασθενής.

Τα πραγματικά συμπτώματα εμφανίζονται όψιμα, όταν πλέον έχουν αναπτυχθεί επιπλοκές: στεφανιαία νόσος με στηθάγχη ή έμφραγμα, συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια με δύσπνοια και κόπωση, ανεύρυσμα αορτής που συνήθως παραμένει ασυμπτωματικό μέχρι τη ρήξη του, εγκεφαλική αγγειακή νόσος ή εγκεφαλικό επεισόδιο με δυσαρθρία και μειωμένη κινητικότητα, νεφρική ανεπάρκεια με οίδημα και ολιγουρία, ή αμφιβληστροειδοπάθεια με μείωση της όρασης.

Η υπερτασική κρίση, με συστολική πίεση άνω των 220 mmHg ή διαστολική άνω των 110 mmHg, αποτελεί επείγουσα κατάσταση με πιθανή εμφάνιση υπερτασικής εγκεφαλοπάθειας, οξέος πνευμονικού οιδήματος ή διαχωρισμού της αορτής, και χρειάζεται άμεση νοσοκομειακή αντιμετώπιση.

Αντιυπερτασικά φάρμακα, αλλαγή του τρόπου ζωής ή και τα δύο;

Σύμφωνα με τις νεότερες οδηγίες, ο αρχικός στόχος για τους περισσότερους ενήλικες ηλικίας 18-64 ετών είναι η συστολική πίεση να κυμαίνεται στα 120-129 mmHg, εφόσον η θεραπεία γίνεται καλά ανεκτή. Σε ασθενείς άνω των 65-85 ετών, ή με σοβαρή αδυναμία, συμπτωματική ορθοστατική υπόταση ή περιορισμένο προσδόκιμο ζωής, ο στόχος εξατομικεύεται σε λιγότερο αυστηρά επίπεδα. Σε όλους τους ασθενείς συστήνεται υγιεινοδιαιτητική παρέμβαση: διακοπή καπνίσματος, αερόβια άσκηση 30 λεπτών καθημερινά, απώλεια βάρους 5% σε έξι μήνες, περιορισμός αλκοόλ (έως δύο ποτήρια για τους άντρες, ένα για τις γυναίκες), περιορισμός αλατιού, επαρκής πρόσληψη καλίου μέσω της διατροφής εφόσον δεν υπάρχει νεφρική ανεπάρκεια, και δίαιτα πλούσια σε αντιοξειδωτικά.

Όταν αυτά τα μέτρα δεν επαρκούν, ή όταν υπάρχει αυξημένος καρδιαγγειακός κίνδυνος, προστίθεται φαρμακευτική αγωγή. Οι βασικές κατηγορίες αντιυπερτασικών φαρμάκων είναι τα θειαζιδικά διουρητικά, οι β-αποκλειστές, οι αναστολείς ΜΕΑ, οι ανταγωνιστές διαύλων ασβεστίου, οι ανταγωνιστές υποδοχέων αγγειοτασίνης, τα φάρμακα κεντρικής δράσης, οι α-αποκλειστές και τα αγγειοδιασταλτικά. Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα, ανάλογα με τυχόν βλάβες σε όργανα-στόχους, τα συνοδά νοσήματα και την καθημερινότητα του ασθενούς. Υπάρχουν πλέον έτοιμοι συνδυασμοί δύο ή τριών σκευασμάτων για λήψη μία φορά την ημέρα, ενώ απαιτείται πάντα στενή παρακολούθηση από παθολόγο ή καρδιολόγο.

Μπορεί η διατροφή να βοηθήσει στην ελάττωση της αρτηριακής πίεσης;

Μια δίαιτα πλούσια σε φρούτα και λαχανικά, που αποτελούν καλή πηγή καλίου, σε συνδυασμό με χαμηλή πρόσληψη νατρίου και τακτική άσκηση, βοηθά σημαντικά στη ρύθμιση της πίεσης. Τα γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών προσφέρουν ασβέστιο που συμβάλλει στη ρύθμισή της, ενώ οι ανάλατοι ξηροί καρποί, χάρη στα μονοακόρεστα λιπαρά τους, μειώνουν την LDL και αυξάνουν την HDL χοληστερόλη. Συστήνεται περιορισμός των κορεσμένων λιπαρών και του αλκοόλ, έως δύο ποτήρια την ημέρα για τους άντρες και ένα για τις γυναίκες.

Τι συμβαίνει όταν η υπέρταση εμφανιστεί κατά τη διάρκεια της κύησης;

Η υπέρταση κύησης εμφανίζεται στο 5-10% των εγκυμοσύνων και διακρίνεται σε τέσσερις κατηγορίες. Η πρώτη είναι η υπέρταση κύησης, όπου η πίεση ξεπερνά τα 140/90 mmHg για πρώτη φορά κατά την εγκυμοσύνη, χωρίς πρωτεϊνουρία, και υποχωρεί πριν τις 12 εβδομάδες μετά τον τοκετό. Η δεύτερη είναι η προεκλαμψία, όπου η πίεση ξεπερνά τα 140/90 mmHg μετά την 20ή εβδομάδα, συνοδευόμενη από πρωτεϊνουρία, αυξημένη κρεατινίνη, μειωμένα αιμοπετάλια και αυξημένα ηπατικά ένζυμα. Η τρίτη είναι η εκλαμψία, δηλαδή η εμφάνιση σπασμών σε έδαφος προεκλαμψίας. Η τέταρτη είναι η χρόνια υπέρταση, όπου η πίεση ήταν ήδη αυξημένη πριν την εγκυμοσύνη, ή διαγνώστηκε πριν την 20ή εβδομάδα και επιμένει.

Απαιτείται αυστηρή παρακολούθηση, φαρμακευτική αγωγή, στενή συνεργασία παθολόγου-καρδιολόγου-γυναικολόγου.