Κάπνισμα
Γιατί η διακοπή καπνίσματος αντιμετωπίζεται σαν ιατρική θεραπεία και όχι μόνο σαν ζήτημα θέλησης;
Η νικοτίνη προκαλεί χημική εξάρτηση στον εγκέφαλο, γι' αυτό και η απλή «θέληση» συχνά δεν αρκεί — η διακοπή αντιμετωπίζεται πλέον ως ιατρική θεραπεία εξάρτησης, με τεκμηριωμένα φάρμακα και δομημένη υποστήριξη.
Το κάπνισμα σχετίζεται άμεσα με καρκίνο του πνεύμονα και άλλων οργάνων, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), στεφανιαία νόσο, εγκεφαλικό επεισόδιο, περιφερική αρτηριοπάθεια και επιδείνωση σχεδόν κάθε χρόνιου νοσήματος — από τον διαβήτη μέχρι την υπέρταση και την υπερλιπιδαιμία. Η διακοπή του, σε οποιαδήποτε ηλικία, μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο αυτών των παθήσεων, ακόμα και μετά από πολλά χρόνια καπνίσματος.
Πριν τον σχεδιασμό ενός προγράμματος διακοπής, είναι σημαντικό να έχουμε αντικειμενική εικόνα της επιβάρυνσης:
- Μέτρηση εκπνεόμενου μονοξειδίου του άνθρακα (CO): γρήγορη, μη επεμβατική εξέταση που δείχνει άμεσα το επίπεδο έκθεσης στο κάπνισμα, και χρησιμεύει και για την παρακολούθηση της προόδου μετά τη διακοπή
- Σπιρομέτρηση: εκτιμά την πνευμονική λειτουργία και ανιχνεύει έγκαιρα σημεία αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, πριν αυτή γίνει συμπτωματική
- Εκτίμηση βαθμού εξάρτησης: με ερωτηματολόγια όπως το τεστ Fagerström, που βοηθούν στην επιλογή της κατάλληλης δόσης θεραπείας υποκατάστασης νικοτίνης
Οι σύγχρονες θεραπείες διακοπής καπνίσματος συνδυάζουν φαρμακευτική αγωγή με συμβουλευτική υποστήριξη, καθώς ο συνδυασμός αυτός αποδεδειγμένα υπερτερεί οποιασδήποτε μεθόδου μεμονωμένα.
Θεραπεία υποκατάστασης νικοτίνης: τσίχλες, επιθέματα, δισκία ή σπρέι, που χορηγούν ελεγχόμενη δόση νικοτίνης χωρίς τις υπόλοιπες βλαβερές ουσίες του καπνού, μειώνοντας τα συμπτώματα στέρησης.
Βουπροπιόνη: αντικαταθλιπτικό φάρμακο που μειώνει την επιθυμία για κάπνισμα και τα συμπτώματα στέρησης, χωρίς να περιέχει νικοτίνη.
Βαρενικλίνη (η οποία δεν είναι προσωρινά διαθέσιμη στην ελληνική αγορά): θεωρείται η πιο αποτελεσματική μεμονωμένη φαρμακευτική επιλογή. Μειώνει την επιθυμία και παράλληλα «μπλοκάρει» την ευχάριστη αίσθηση που προκαλεί η νικοτίνη, αν ο ασθενής υποτροπιάσει.
Κυτισίνη: μια νεότερη, φυτικής προέλευσης ουσία με παρόμοιο μηχανισμό δράσης με τη βαρενικλίνη, που έχει πλέον ενταχθεί σε διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες ως εξίσου αποτελεσματική εναλλακτική.
Η επιλογή του κατάλληλου συνδυασμού εξατομικεύεται ανάλογα με τον βαθμό εξάρτησης, το ιστορικό προηγούμενων προσπαθειών διακοπής και τυχόν συνοδές παθήσεις. Ο σχεδιασμός μιας συγκεκριμένης «ημερομηνίας διακοπής» πριν την έναρξη της φαρμακευτικής αγωγής βελτιώνει σημαντικά τα ποσοστά επιτυχίας.
Τα δεδομένα για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα ως εργαλείο διακοπής παραμένουν αντικρουόμενα, και δεν συστήνονται ως θεραπεία πρώτης γραμμής. Παράλληλα, η αυξανόμενη χρήση τους από νέους ανθρώπους που δεν κάπνιζαν προηγουμένως αποτελεί σοβαρή ανησυχία δημόσιας υγείας, καθώς δημιουργεί νέα εξάρτηση από νικοτίνη σε πληθυσμό που δεν την είχε.